English
Pier Paolo Pasolini
Pier Paolo Pasolini (1922-1975) poeta, reżyser i dramatopisarz włoski. Po skończeniu studiów w Bolonii pracował jako nauczyciel literatury w liceum w Friuli, gdzie powstały jego pierwsze poezje i dramaty. Oskarżony o czyny lubieżne i molestowanie nieletnich w 1949 roku został wyrzucony z pracy i komunistycznej Partii i musiał potajemnie uciekać nocą do Rzymu. Nie był to ostatni skandal w jego życiu. Po wydaniu powieści Ragazzi di Vita (1955) i Una vita violenta (1959) stanął przed sądem za niecenzuralne słownictwo bohaterów. Styl życia i charakter twórczości zaprowadziły go na ławę oskarżonych jeszcze kilkadziesiąt razy, stając się główną kanwą jego mitu: mitu artysty niemoralnego, obrazoburczego, kozła ofiarnego społeczeństwa. Tematu do policyjnych kronik i sądowego procesu dostarczyła także śmierć Pasoliniego, który został zamordowany w nadal nie do końca wyjaśnionych okolicznościach w czasie nocnej „eskapady” w nadmorskiej Ostii, pod Rzymem. Zabójcą był jeden z ulicznych złodziejaszków i cwaniaczków, który tej listopadowej nocy chciał ponoć zarobić kilka groszy u słynnego reżysera…

Początkowo Pasolini pisał scenariusze i dialogi dla innych reżyserów (np. do Nocy Cabirii Felliniego), ceniony zwłaszcza za znajomość żargonu młodzieży z rzymskich przedmieść. Po jego pierwszym filmie Włóczykij (1961) powstały w latach sześćdziesiątych między innymi Mamma Roma (1962), Twaróg (1963), Złość (1963), Ewangelia według Św. Mateusza (1964), Ptaki i ptaszyska (1965), Co to są chmury (1966), Ziemia widziana z księżyca (1967), Król Edyp (1967), Teoremat (1968) i Medea (1969). Najbardziej znane poza granicami Włoch i nieco manierystyczne filmy, w których ciało i seks wyraźnie dominują, nakręcił na początku następnej dekady: Decameron (1971), Opowieści z Canterbury (1972), Opowieści tysiąca i jednej nocy (1973), Salo, 120 dni Sodomy (1975). Wtedy tez Pasolini pracował nad ostatnią, nieukończoną powieścią życia, Petrolio; polimorficznym dziełem, w którym rozdziały typowo narracyjne przeplatają się z esejem, zapiskami i wierszami.

O wiele mniej znana twórczość dramatopisarska Pasoliniego rozwijała się niemal równolegle z filmową. Pierwszy dramat w dialekcie friulijskim napisał już w 1944 roku (opublikowany 1978). W 1960 roku przetłumaczył na zamówienie teatru Oresteję Ajschylosa, trzy lata później Żołnierza samochwałę Plauta. Jego najważniejsze sztuki teatralne – Calderón, Pilades, Affabulazione, Chlew, Orgia i Bestia da stile – powstały w 1966 roku, choć musiały czekać na publikację i wystawienie. Reżyserzy niechętnie sięgali po sztuki Pasoliniego. Odstraszała ich niemodna, skomplikowana forma wzorowana na tragedii antycznej i barokowych autos sacramantales. We Włoszech najczęściej wystawiał je Luca Ronconi. W Polsce jedynym znanym dramatem Pasoliniego w przekładzie Józefa Opalskiego było przez dłuższy czas Affabulazione („Literatura na świecie” 1985, nr 4). Jego polska prapremiera w reżyserii Krzysztofa Babickiego odbyła się w 1985 roku na scenie Starego Teatru w Krakowie. W serii „Dramat współczesny” ukazały się Orgia i Chlew w przekładzie Ewy Bal (Księgarnia Akademicka 2003).

« Wróć do listy książek

Tego autora