English
Franka Rame i Dario Fo

Franka Rame (ur. 1928) i Dario Fo (ur. 1926) poznali się w Mediolanie na początku lat pięćdziesiątych. Po ślubie, w 1958 roku założyli działający do dziś zespół teatralny Compagnia Fo-Rame. Fo jest tu dramatopisarzem, reżyserem, aktorem, projektuje scenografię i kostiumy, Rame zaś współautorką i redaktorką wszystkich tekstów, główną aktorką oraz managerem.

Rame urodziła się w okolicach Mediolanu jako kolejne dziecko w rodzinie wędrownych aktorów i lalkarzy, której korzenie sięgają XVII wieku. „Miałam zaledwie osiem dni, kiedy zadebiutowałam na deskach scenicznych w roli niemowlęcia, ale niestety niewiele wtedy miałam do powiedzenia” – często opowiada. Zawód aktorki Rame, wraz z przekazywanymi w jej rodzinie scenariuszami commedii dell’arte oraz wyuczonymi na pamięć sztukami Szekspira, Czechowa i Pirandella, to był dla Fo, jak sam podkreśla, nieoceniony artystyczny posag. Dzięki żonie dogłębnie poznał wykorzystywaną później twórczo tradycję włoskiego teatru plebejskiego. Sam wywodził się bowiem z lombardzkiej rodziny rzemieślniczej, w której kultywowano tradycję opowiadania historii. I właśnie tradycja gawędziarstwa oraz plebejskiego teatru stały się najbardziej charakterystycznym wyznacznikiem stylu ich zespołu teatralnego.

Tradycja od samego początku służyła im do tworzenia teatru wyraźnie zaangażowanego społecznie i politycznie. Compagnia Fo-Rame to rodzaj publicznej trybuny, z której na bieżąco autorzy-aktorzy komentują, w kluczu farsowym lub satyrycznym, kontrowersyjne wydarzenia we Włoszech i na świecie. Takie przedstawienia to choćby Przypadkowa śmierć anarchisty (1971) na temat sfingowanych procesów po zamachach terrorystycznych skrajnej prawicy, Wojna ludu w Chile (1973) poświęcona chilijskim opozycjonistom Pinocheta, Papież i czarownica (1989-1990) na temat demoralizacji państwa kościelnego, czy ostatnio Niesamowity dwumózgowiec (2003) krytykujący politykę Silvio Berlusconiego i jego przyjaźń z Wladimirem Putinem. Fo i Rame uprawiają także sztukę monologu, indywidualnego performansu, zbliżonego do praktyki storytelling, w której każdy rozwinął swój własny. Fo wypracował oryginalną formę, zwaną przez niego grammelot, rodzaj przemowy do widza w mieszance dialektów lombardzkich, zwykle na temat losów postaci historycznych, legendarnych lub mitycznych, traktowanych jako czytelna parabola dla współczesnych problemów politycznych i społecznych. Najwybitniejszy przykład tej praktyki scenicznej to z pewnością Mistero Buffo, grane nieprzerwanie od 1969 roku w ciągle aktualizowanej formie, w tym roku po raz kolejny wznowione.

Tematem monologów Rame jest najczęściej kondycja kobiety w społeczeństwie zdominowanym przez mężczyzn: Matki, żony i kochanki (1977), Gwałt (1980), Pomówmy o kobietach (1991), Seks? Dziękuję, może kiedy indziej (1994). Jej głos nabrał szczególnej wiarygodności i siły po wydarzeniach z 8 marca 1973 roku. W odwecie za swoje polityczne zaangażowanie Fo została porwana przez grupę bojówkarzy faszystowskich, poddana torturom i zgwałcona. Dwa miesiące później, pokazując nieskuteczność przemocy jako metody w walce z adwersarzem politycznym, wystąpiła w monologu Koniec z faszystami. Prezentowane w tym tomie utwory w tłumaczeniu Ewy Bal – To ja, Ulrike, krzyczę (1975), Zdarzyło się jutro (1977) oraz Matka, fragment Sprośnych historii (1980) – osnute wokół problemu terroryzmu są częścią jej zaangażowanego repertuaru.

Dario Fo i Franka Rame pokazywali swoje spektakle w ponad 50 krajach, między innymi w Stanach Zjednoczonych, Chinach, Indiach, Korei, Ekwadorze, Brazylii, Finlandii, Rosji, Armenii, na Litwie czy na Słowacji. Nigdy nie byli w Polsce. Nie wydawano tu także dotąd tłumaczeń ich monologów.

« Wróć do listy książek

Tego autora