English
Gert Jonke
Gert Jonke (8.02.1946, Klagenfurt – 4.01.2009, Wiedeń) – austriacki prozaik i dramatopisarz, autor słuchowisk i scenariuszy filmowych. W Klagenfurcie ukończył gimnazjum i szkołę muzyczną w klasie fortepianu. W 1966 roku, po odbyciu obowiązkowej służby wojskowej, przeniósł się do Wiednia, gdzie rozpoczął studia na kierunku film i telewizja w Akademie für Musik und Darstellende Kunst. Po czterech semestrach przeniósł się na Uniwersytet Wiedeński i studiował kolejno: muzykologię, germanistykę, historię i filozofię. Jak sam przyznawał, chodziło mu przede wszystkim o możliwość mieszkania w domu studenckim. Status studenta pozwalał mu poświęcić się pisaniu. Nic dziwnego, że kiedy w 1969 roku wydał pierwszą powieść, Geometrischer Heimatroman, porzucił uczelnię. Więzy towarzysko-przyjacielskie łączyły go ze środowiskiem literackim Forum Stadtpark w Grazu. W 1971 roku przeniósł się do Berlina Zachodniego, początkowo jako stypendysta DAAD. Tam powstała sztuka eksperymentalna Die Hinterhältigkeit der Windmaschinen, którą później wykorzystał Dieter Kaufman jako libretto swojej Volksoper, a także liczne słuchowiska i obszerne opowiadanie Schule der Geläufigkeit. W 1977 roku Jonke został pierwszym laureatem Ingeborg-Bachmann-Preis. Pozwoliło mu to odbyć półroczną podróż po Ameryce Południowej (Argentyna, Boliwia, Paragwaj i Peru), dzięki której powstała powieść Der ferne Klang. W latach 1978-1986 mieszkał w Wiedniu, Hamburgu i Frankfurcie nad Menem. W tym okresie napisał dwa scenariusze filmowe: Händels Auferstehung (1980) i Geblendeter Augenblick – Anton Weberns Tod (1986). Potem mieszkał w Klagenfurcie i Wiedniu, gdzie między innymi wykładał w szkole kreatywnego pisania.
Twórczością dramatopisarską zajął się Jonke stosunkowo późno. Wypracował swoją indywidualną
poetykę, próbując w wielu utworach dać poetycki wyraz specyfice muzyki jako sztuki i zjawiska akustycznego. Innym powracającym tematem jest zagrożenie, jakie człowiek stanowi dla swego środowiska naturalnego i na jakie go narażają nasilające się procesy globalizacyjne. Wychodząc od faktów i sytuacji rzeczywistych, Jonke tworzył fantastycznie zintensyfikowane obrazy świata, zmieniając wymiary czasoprzestrzenne, dokonując transformacji organizmów żywych oraz materii, nadając im niespotykane właściwości i cechy.
Specyficzną cechą tekstów Jonkego są dokonywane przez niego operacje językowe, dzięki którym zarówno powstają oryginalne struktury narracyjne, jak też ujawniają się poetyckie wartości słowa. Autor swobodnie je przekształca i łączy w neologizmy, przesuwając lub poszerzając ich semantykę. W dramatach stosuje oryginalne formy podawcze. Preferuje wypowiedzi jednogłosowe – monologi przeradzające się w arie słowne, mikroopowiadania czy opisy, które sprawiają, że tekst sceniczny przestaje być wewnętrznym dyskursem postaci dramatycznych, a jego właściwym i bezpośrednim adresatem staje się widz. Z powodu stosowania różnorodnych zabiegów słownych i wyjątkowej wrażliwości na wartość brzmieniową wypowiedzi Jonke bywał nazywany „Sprachkomponist” – kompozytorem słowa.
Jonke jest laureatem szeregu prestiżowych nagród literackich, między innymi trzy razy otrzymał wiedeńską nagrodę teatralną dla najlepszego autora – Nestroy-Theaterpreis (2003, 2005, 2008).
Utwory sceniczne Gerta Jonke:
Die Hinterhältigkeit der Windmaschinen, Grazer Forum Stadtpark, reż. Heinz Hartwig, 1981
Damals vor Graz, Grazer Forum Stadtpark, 1989
Łagodność furii albo Uchomaszynista (Sanftwut oder Ohrenmaschinist), Schauspielhaus Graz, reż. Ernst Friedrich Jünger, 1990
Opus 111, Volkstheater, Wien, reż. Stephan Bruckmeier, 1993
Gegenwart der Erinnerung, Volkstheater, Wien, reż. Emmy Werner, 1995
Gdy śpiewają kamienie (Es singen die Steine), Stadttheater, Klagenfurt, reż. Ernst Binder, 1998
Insektarium, Volkstheater, Wien, reż. Michael Kreihsl, 1999
Die Vögel (wg Arystofanesa), Volkstheater, Wien, 2002
Fantazja na chór (Chorphantasie), Schauspielhaus, Graz, reż. Christiane Pohle, 2003
Redner rund um die Uhr, Semper-Depot, Wien, 2004
Seltsame Sache, premiera w ramach Ruhrtriennale, 2005
Zatopiona katedra (Die versunkene Kathedrale), Akademietheater, Wien, reż. Christiane Pohle, 2005
Freier Fall, Burgtheater, Wien, reż. Christiane Pohle, 2008

« Wróć do listy książek

Tego autora
Sonaty na teatr